دین، دانش و سوء مصرف مواد مخدر

دین، دانش و سوء مصرف مواد مخدر

بر اساس گزارشی از مرکز ملی مبارزه با اعتیاد و سوء مصرف مواد مخدر  دانشگاه کلمبیای امریکا که حاصل بررسی های بی سابقه تنی چند از روحانیون و  رؤسای دانشگاه های الهیات است، تاثیر قدرت خدا، دین و معنویت در پیشگیری و درمان سوء مصرف مواد مخدر کاملا مشهود است.

اگر حاصل جمع بیشتر از تعداد بخش های جمع شده باشد، دلیلش آمیختن قدرت خداوند، دین، معنویت، قدرت دانش بشری و داروهای پزشکی است. این موارد در کنار هم  موجب پیشگیری و درمان سوء مصرف مواد مخدر و اعتیاد می شود. این خبر خوشایند،  بخشی از پژوهش جدیدی به نام «خدایا کمکم کن : دین ، دانش و سوء مصرف مواد مخدر»  است که توسط مرکز ملی مبارزه با اعتیاد و سوء مصرف مواد مخدر دانشگاه کلمبیا منتشر شده است. اجرای مراحل مختلف این پژوهش دو سال به طول انجامیده است.

اما خبرهای ناخوشایند در این زمینه این است که تعداد روحانیونی که از آموزش های لازم در زمینه سوء مصرف مواد مخدر برخوردارند، معدود است و روانپزشکان و سایر پزشکان برای پیشگیری و درمان این گونه بیماری ها از قدرت معنویت و دین بهره نمی برند. اما در این میان، بهترین خبر دست به کار شدن واتیکان در این مورد است. واتیکان به تازگی اعلام کرده است  که پیشگیری و درمان سوء مصرف مواد مخدر  یکی از مسئولیت های کلیسا به شمار می رود.

ایالات متحده آمریکا از نظر تعهدات و سنت های دینی از وضعیتی مطلوب برخوردار است. تقریبا همه مردم این کشور به خدا اعتقاد دارند و حدود %92 از آنها نیز از پیروان ادیان بزرگ هستند. وجود کلیساها، مساجد، کنیسه ها و معابد پیروان بودا و هندو در ایالات این کشور گواه این مساله است.

ایالات متحده  از نظر فناوری های پزشکی یکی از پیشرفته ترین کشور جهان محسوب می شود. وجود بیمارستان ها و مراکز درمانی مجهز و پیشرفته در تمام شهرهای این کشور به خوبی صحت این ادعا را تایید می کند. دوره های آموزشی پزشکان این کشور به نحوی است که در پایان این دوره ها، بهترین پزشکان از سراسر کشور به جامعه تحویل داده می شود. با وجود این، شکاف بزرگی میان روحانیت، جامعه پزشکی، دین و دانش در این کشور مشاهده می شود. با تفکیک قائل شدن میان مزایای  «پیشرفت های پزشکی» و «معنویت»، درصد موفقیت در بهبودی و درمان بیماران، به ویژه افراد مبتلا به سوء مصرف مواد مخدر کاهش می یابد. فرد بیمار نیازمند گوش سپردن به سخنانی شیوا در مورد جایگاه خدا و معنویت در فرایندهای درمانی است. این گونه سخنان در روند بهبودی او تاثیر بسزایی  دارد.

بر اساس گزارشی از مرکز ملی مبارزه با اعتیاد و سوء مصرف مواد مخدر  دانشگاه کلمبیای امریکا که حاصل بررسی های بی سابقه تنی چند از روحانیون و  رؤسای دانشگاه های الهیات است، تاثیر قدرت خدا، دین و معنویت در پیشگیری و درمان سوء مصرف مواد مخدر کاملا مشهود است.

# بزرگسالانی که توجه چندانی به باورهای دینی ندارند،  یک و نیم برابر بیشتر از سایر افراد به سمت استعمال دخانیات، سه برابر بیشتر به سمت افراط در نوشیدن الکل، تقریبا چهار برابر بیشتر به سمت مصرف مواد مخدر قاچاق غیر از ماری جوانا و شش برابر بیشتر به سمت مصرف ماری جوانا  گرایش دارند.

# بزرگسالانی که هیچ گاه در مراسم های مذهبی شرکت نمی کنند، سه برابر بیشتر از سایر افراد به سمت استعمال دخانیات، پنج برابر بیشتر به سمت مصرف مواد مخدر قاچاق غیر از ماری جوانا، تقریبا هفت برابر بیشتر به سمت افراط در نوشیدن الکل و هشت برابر بیشتر به مصرف ماری جوانا گرایش پیدا می کنند.

# نوجوانانی که توجه چندانی به باورهای دینی ندارند، تقریبا سه برابر بیشتر از سایر نوجوانان به سمت نوشیدن و افراط در نوشیدن الکل و استعمال دخانیات، چهار برابر بیشتر به سمت مصرف ماری جوانا و هفت برابر بیشتر به مصرف مواد مخدر قاچاق تمایل پیدا می کنند.

# نوجوانانی که هیچ گاه در مراسم های مذهبی شرکت نمی کنند، دو برابر بیشتر از سایر نوجوانان به سمت استعمال دخانیات، سه برابر بیشتر به سمت مصرف ماری جوانا و افراط در نوشیدن الکل و تقریبا چهار برابر بیشتر به مصرف مواد مخدر قاچاق تمایل پیدا می کنند.

# دانشجویانی که هیچ گونه وابستگی مذهبی ندارند، نسبت به سایر دانشجویان که خود را کاتولیک یا پروتستان می خوانند، بیشتر به سمت افراط در نوشیدن کشیده می شوند.

# یک سوم از زندانیانی که در فعالیت های مذهبی شرکت می کنند، کمتر به سمت انجام اعمال خلاف باز می گردند. لازم به ذکر است که سوء مصرف مواد مخدر و الکل از عوامل اصلی بازگشت به انجام اعمال خلاف به حساب می آیند.

دین و معنویت در فرایندهای درمان و بهبودی، نقشی عمده و تعیین کننده ایفا می کنند. بسیاری از افراد الکلی و معتاد که دوران درمان و بهبودی را پشت سر گذاشته اند، عامل اصلی انگیزش، هشیاری و تقویت اراده خود را باورهای مذهبی و پشتیبانی انجمن های مذهبی می دانند. بسیاری از افرادی که در برنامه های 12 مرحله ای معنویت محور مانند انجمن معتادان و الکلی های گمنام شرکت می کنند، علاوه بر درمان و حصول بهبودی، می توانند ضمن حفظ وضعیت جدید، سازگاری متناسبی نیز با آن پیدا کنند. افرادی که فرایند بهبودی را به صورت موفقیت آمیزی پشت سر می گذارند، نسبت به افرادی که دچار عود می شوند از اعتقادات و باورهای دینی  بیشتری برخوردار هستند.

پژوهش های مرکز ملی مبارزه با اعتیاد و سوء مصرف مواد مخدر حاکی از آن است که در مساله نقش دین در پیشگیری و درمان دو عامل مهم وجود دارد:

1. نبود ارتباط مناسب میان سطح دانش و آگاهی روحانیون نسبت به آسیب های سوء مصرف مواد مخدر و الکل و میزان افراد مبتلا به این بیماری در سطح جامعه

2. نبود ارتباط مناسب میان اهمیت جایگاه خداوند، دین و معنویت در درمان اثربخش و ناکامی های پزشکی در بهره گیری از منابع موجود در درمان معتادان و سوء مصرف کنندگان .

نبود ارتباط مناسب میان آگاهی روحانیون و مسائل مرتبط با سوء مصرف

بر اساس پژوهش های انجام شده روی کشیش ها، سرپرست‌های کلیساها و خاخام ها و ...  %94 از روحانیون خط مقدم و %98 از مدیران مدارس توجه خاصی به مساله سوء مصرف مواد مخدر و اعتیاد دارند و در سخنرانی های خود به آن می پردازند. با این  وجود، تنها %12.5 از روحانیون در طول دوره تحصیل الهیاتی خود، از آموزش های لازم در این زمینه بهره مند می شوند و از این تعداد  نیز، تنها %36  ابراز می کنند که سالی چند بار در خطابه های خود در مورد آسیب های سوء مصرف مواد مخدر و الکل صحبت می کنند. ( نگارنده که در طول عمر خود در بیش از 4000 مجلس خطابه شرکت کرده، تنها یک بار شاهد خطابه ای درباره سوء مصرف مواد مخدر و الکل بوده است که کشیشی به نام توماس بنت از واشنگتن به خوبی آن را ایراد کرد ). نتایج بررسی ها در این زمینه بسیار اسف بار است. طبق این بررسی ها مساله سوء مصرف مواد مخدر و الکل ارتباط تنگاتنگی با سوء استفاده های جنسی از کودکان و اعضای خانواده، جنایت های خشونت بار، تجاوز، بارداری در دوره نوجوانی، بیماری های جنسی، فروپاشی خانواده و طلاق، ترک تحصیل و شکست در زندگی، تصادف های شدید و از دست دادن شغل دارد. اینها مسائلی هستند که روحانیون در خطابه های روزانه خود مطرح می کنند.

شورای اعظم سلامت و بهداشت خدمت‌گزاران واتیکان در دسامبر گذشته  کتابچه ای 200 صفحه ای  درباره مواد مخدر و سوء مصرف آن منتشر کرد. این کتابچه که در مدت چهار سال فراهم شده بود، ضمن پرداختن به نقش مهم کلیسا در مساله پیشگیری و درمان، از برنامه های جلوگیری از مصرف مواد مخدر در جوانان و طرح فراخوان خدمت‌گزاران کلیسا برای ارائه الگوها و نقش های مثبت پشتیبانی کرده بود. این کتابچه حاوی پیشنهاداتی درباره برنامه های درمانی کلیسا و تشریح  کامل تاثیرات زیانبار مصرف مواد مخدر بود. بر همین اساس، روحانیون بخش های مختلف موظف هستند به نظرها و پیشنهادات اهالی محله خود گوش کنند و والدین را برای صحبت کردن با فرزندان درباره سوء مصرف مواد مخدر و الکل ترغیب کنند. در طول این سال ها، این مشکل به مساله ای حساس و بحرانی در جوامع تبدیل شده است، اما مشاهده تلاش های برخی کشورها در راستای قانونمند یا آزاد کردن مصرف مواد مخدر و الکل مصیبت بار است و وجهه قانون را هم زیر سوال می برد. پیام واتیکان در این زمینه - که با شناخت و آگاهی کامل از نقش مهم معنویت در پیشگیری و درمان این بیماری ها همراه است -  دادن ندای بیداری به روحانیون کاتولیک در سراسر جهان است.

نبود ارتباط مناسب بین بیمار و پزشک

پافشاری های بیهوده روانپزشکان، روانشناسان و سایر پزشکان متخصص بر اینکه عواملی چون خدا، دین و معنویت در درمان بیماران مبتلا به سوء مصرف مواد مخدر و اعتیاد تاثیری ندارد، نشان دهنده آگاهی و شناخت سطحی آنان از این مسائل است. تنها میزان %40 تا %45 از پزشکانی که در زمینه بهداشت روان فعالیت می کنند، به خدا اعتقاد دارند. تنها %37 از روانپزشکان به سوال «آیا اگر بر اساس تحقیقات علمی ثابت شود که استفاده از اقدامات معنوی ( مانند دعا ) تسریع در بهبودی بیمار را به دنبال دارد، این اقدامات را در شیوه های درمانی خود به کار می برید ؟ » جواب مثبت دادند. همچنین فقط %57 از روانپزشکان، مشاوره با روحانیون را به بیماران توصیه می کنند و %65 از آنها اظهار می کنند که یا به ندرت با مسائل مرتبط با دین و معنویت در دوره های آموزشی خود برخورد داشته اند و یا اینکه تاکنون با این مسائل روبرو نشده اند.

آمیختن معنویت و دانش

روحانیون به سختی می توانند از منابع موجود در امر پیشگیری و درمان سوء مصرف مواد مخدر و اعتیاد بهره  ببرند. کشیش ها، سرپرست های کلیساها، خاخام ها، روحانیون مساجد و سایر پیشوایان دینی و مذهبی می بایست بیشتر در پی این مشکلات فعال باشند. این افراد باید در سخنان خود به آسیب های سوء مصرف مواد مخدر اشاره داشته باشند و آگاهی های لازم را در زمینه  پیشگیری و درمان به مردم انتقال دهند. بسیاری از مسیحیان -  به ویژه کاتولیک ها و پروتستان ها -  در جهت رفع مشکلات خود در زمینه سوء مصرف مواد مخدر، به کشیش محل زندگی شان مراجعه می کنند و از راهنمایی های وی بهره می برند. دانشکده های الهیات و حوزه های علمیه -  پروتستان ، کاتولیک و یهودی  -  می بایست دانشجویان را در جهت شناخت نشانه های سوء مصرف مواد مخدر و شیوه های رویارویی با آن تعلیم دهند. روحانیون می بایست با خدمات درمانی جامعه خود آشنایی کامل داشته باشند.

مایکل. جی. شیهان، اسقف اعظم منطقه سانتافه تلاش های فراوانی را در این راه انجام داده است. او اقدام به برگزاری گردهمایی هایی با موضوع سوء مصرف مواد مخدر در چهار شهر از شهرهای نیومکزیکو کرد و با ارسال نامه ای رسمی در نوامبر گذشته، روحانیون سراسر کشور را در زمینه فعالیت و برنامه های پیشگیری برای جوانان، خانواده ها، محله ها و شهرها دعوت به همکاری کرد. مبنای سخنان وی بر این اساس استوار بود: «و خبری خوشایند . . . افرادی که در دام مواد مخدر( و الکل ) گرفتار آمده ند و توان رهایی از آن را ندارند، بدانند که می توانند با توکل بر خدا و استمداد از حضرت مسیح از دام بلا رهایی یابند» . این روحانی برجسته از سایر روحانیون خواست که برای نیل به اهداف ارجاعی در این مساله، فهرستی از مراکز درمانی و شماره تلفن آنها تهیه کنند و در مواقع لزوم آماده باشند. اسقف اعظم شیهان مساله سوء مصرف مواد مخدر را به عنوان «بزرگترین معضل در ایالت نیومکزیکو» معرفی کرد و در این راستا برنامه های ویژه ای برای کشیش های  منطقه طراحی نمود. او در طراحی این برنامه ها، توجه خاصی به تلفیق دو مقوله قدرت معنویت و دانش داشت.

روانپزشکان و سایر متخصصان این حوزه، در پیروی از آموزه های مکاتب مختلف آزاد هستند اما باید از تاثیرات مثبت مساله قدرت خدا، معنویت و دین در پیشگیری و درمان سوء مصرف مواد مخدر و اعتیاد مطلع شوند. این افراد باید در پی یادگیری از منابع دینی و مذهبی جامعه خود باشند و به بهترین شکل از آنها استفاده کنند. کارکنان خدمات بهداشتی و پزشکی نه تنها نباید از صحبت کردن درباره نیازها و خواسته های معنوی بیمارانشان ابایی داشته باشند بلکه می بایست بیماران خود را در مواقع لزوم به سوی روحانیون یا برنامه های معنویت محور ارجاع دهند تا روند بهبودی آنها تسریع یابد. امید آن می رود که فردی مانند یکی از رؤسای بخش های محلی سازمان بهداشت روانی مانند رییس انجمن روانپزشکان ایالات متحده، از تلاش های بی دریغ اسقف اعظم شیهان در نیومکزیکو الگو برداری کند و خوهان اصلاحاتی در روند درمانی این گونه بیماران شود.
داشتن شناخت و آگاهی مناسب روحانیون از آسیب های سوء مصرف مواد مخدر و الکل و اعتیاد در کنار پذیرش تاثیرات مثبت قدرت خدا، دین و معنویت بر روند بهبود بیماران از طرف روانشناسان، روانپزشکان و سایر درمانگران، زمینه را برای اجرای برنامه های پیشگیری و درمان به بهترین شکل مهیا می کند و موجب رهایی میلیون ها آمریکایی  از دام این گونه بیماری ها می شود. برای بسیاری از افرادی که به دنبال رهایی از دام اعتیاد و دستیابی به هشیاری کامل در زندگی هستند، این توصیه راهگشای خوبی به شمار می رود : «برخیزید و حرکت کنید که همه چیز به اراده خودتان بستگی دارد. در این راه از یاد خدا غافل نشوید که رحمت او کلید حل همه مشکلات است.»

 این توصیه هم برای روحانیون و هم برای پزشکان سودمند واقع می شود. دست کم یک اسقف اعظم به نام مایکل . جی . شیهان آن را از صمیم قلب به کار بست.

برنامه های اسقف اعظم مایکل . جی . شیهان

کارهایی که شما می توانید انجام دهید
1) کارهایی که همه افراد می توانند انجام دهند

حضور مرتب در مراسم مذهبی
ملاقات با معتادان
قطع مصرف مواد مخدر یا سوء مصرف الکل و کمک خواستن از دیگران
پشتیبانی و ارتقای امکانات بهبودی و درمان در محل زندگی

2)کارهایی که جوانان می توانند انجام دهند
کسب آگاهی از مواد مخدر قاچاق و سوء مصرف مواد مخدر
پرهیز از داشتن رابطه دوستی با افراد معتاد و الکلی
پیوستن به گروه های محلی جوانان
حضور در مراسم مذهبی

3) کارهایی که خانواده ها می توانند انجام دهند

حفظ کانون گرم خانواده، غذا خوردن به اتفاق همه اعضای خانواده و انجام کارهای خانوادگی

انجام تفریحاتی بدون مصرف الکل و مواد مخدر
منع مصرف مواد مخدر در خانه و جشن های خانوادگی
عدم مدارا با مواد مخدر در صورت مشاهده آن در مدرسه
انجام مراسم های عبادی به صورت خانوادگی

4)کارهایی که کشیش های محله ها می توانند انجام دهند
بیان آسیب های سوء مصرف مواد مخدر در خطابه های خود
ارائه مشاوره های کارشناسی و تشکیل گروه های پشتیبانی
ارائه تسهیلات و امکانات موجود به گروه های فعال در این زمینه